Guri Kulås

NTB_dJYNQMkog8U.jpg

Om det som er avslørt, er «normal diplomatisk aktivitet», er det grunn til å frykta for langt verre politiske konsekvensar enn fallet til det norske monarkiet

Stanley Kubricks film «Eyes Wide Shut» følgjer den velståande Manhattan-legen William Harford (Tom Cruise) på ein nattleg storbyodyssé der han får sjå bak fasaden til dei 

 rike og mektige klientane sine. Filmens dramatiske klimaks utspelar seg då Harford snik seg inn på ein privat klubb i ein grandios villa med vakter og passord. Det som møter både oss og den forventingsfulle, kåte doktoren bak tunge dører, er ein rus- og sexorgie der mørkt kappekledde og maskerte menn tar føre seg av unge og avkledde kvinner.

av sjalusi, og natta gjennom har han vore på jakt etter den seksuelle tilfredsstillinga som tilsynelatande alle omkring han har tilgang til. Sjansen til å bryta ekteskapet og til å overskrida sine eigne moralske og yrkesetiske grenser oppstår gong på gong, men han nøler. For freistingane kjem ikkje utan risiko – ikkje for Harford og aller minst for kvinnene, som er begjærsobjekta i forteljinga.

«Eyes Wide Shut» er ein psykoanalytisk draum der den sjalu mannen konfronterer sine seksuelt dyriske og sosialt destruktive drifter. Då Harford entrar trappa til den hemmelege klubben, gjev Kubrick den voyeuristiske fantasien ein isnande dissonans med György Ligetis pianostykke «Musica Ricercata II: Mesto, Rigido e Cerimonale».

eit kulturelt ekko medan eg i helga har lese e-postar mellom Jeffrey Epstein og blant andre ein sosialdemokratisk leiar av den norske nobelkomiteen, ein tidlegare norsk utanriksminister og den norske kronprinsessa.

Ein må undra på kor mange mektige nordmenn som dagleg har vakna opp med illevarslande pianotonar i bakhovudet sidan det amerikanske justisdepartementet byrja å frigje «Epstein-filene»?

seksuell kåtskap er like vanskeleg å skilja frå kvarandre som sidene i eit Möbius-band, visste alt våre forfedrar og formødrer instinktivt før dei reiste seg på to bein og byrja å setja ord på verda. At dette doble begjæret ikkje er noko vi har utvikla oss vekk frå som art, vart vi seinast minte om under metoo.

Og at nordmenn ikkje er meir motstandsdyktige enn andre mot luksusklokker, prostituerte og betalte jaktturar, var skandalen i det internasjonale skiskyttarforbundet eit prov på. Så kvifor er vi «alle» så skuffa, sjokkerte og sinte over dei som har late seg «kila i hjernen», og kanskje andre stadar, av vår tids Mefistofeles, Jeffrey Epstein?

massive dokumentmengda amerikanske styresmakter har samla, er litt som dei tunge dørene i «Eyes Wide Shut»? Idet du ser bak representasjonsromma, ser du at «alle» som har makt over våre felles livsvilkår, er der – frå USAs presidentar og verdas leiande næringslivsfolk til Nordens kongehus og sosialdemokratar som starta i organisasjonane til arbeidarrørsla.

«Dårleg dømmekraft» er ikkje reservert politiske elitar, men kva driv dei? Har du gått på dei beste skolane, jobba 24/7 med politikk, mekla fredsavtalar, vore statsråd og leia nobelkomiteen – berre for ein 

med luksusklokker, tannbleiking og privatflyreiser? Det er så smått. Så smått. Og tillitsbrota, som set nasjonal tryggleik på spel, er så store. Er det verkeleg så stas å få sjansen til å drikka og prompa i boblebadet saman med andre maktgubbar, og få «massasje» av flatbrysta jenter som er enno ikkje har fått musklar til å kna ei filledokke – 

Drenér stampen

Aleksander Åsnes

#fff

Amerikanske styresmakter har sloppe fleire tusen e-postar og andre dokument knytt til den no avdøde og overgrepsdømde finansmannen Jeffrey Epstein.

Der kjem det fram at tidlegare statsminister, utanriksminister og stortings­president Thorbjørn Jagland har hatt kontakt med Epstein.

I ei melding frå Jagland til Epstein skriv den tidlegare Ap-leiaren at han planlegg å feire 60-årsdagen til kona si i Karibia, og i parentes legg han til at han «kan ikkje
halde fram berre med unge kvinner, som du veit».

På det tidspunktet var Epstein dømt til 13 månadar i fengsel for å ha forsøkt å kjøpe seksuelle tenester av mindreårige, og han var registrert som seksualforbrytar i statane New York og Florida.

Nokre månadar etter e-postutvekslinga med Jagland vart Epstein fengsla og tiltalt for menneskehandel med mindreårige.

Stortingsrepresentant og tidlegare sentralstyremedlem i Ap Per Vidar Kjølmoen seier at han er skuffa over det som har kome fram om Jagland.

– Det er flautt å lese det som no står. Eg kjenner Thorbjørn som ein flink fyr og ein ideologisk sosialdemokrat. Men det er ikkje folk som Jeffrey Epstein me skal pleie kontakt med i Arbeidarpartiet.

– Øydelegg dette ettermælet til Jagland?

Eg kan ikkje forstå anna enn at handlingane er klåre eksklusjonsgrunnar.

Bals meiner Ap bør kaste ut Jagland

Denne helga er det kinopremiere på Janicke Askevolds «Solomamma». Det er Askevolds andre spelefilm, og han kan tematisk seiast å vera ei vidareutvikling av debuten «Sammen alene» (2021), som handla om einsemd i parforhold. I «Solomamma» har hovudrolla Edith (Lisa Loven Kongsli) valt bort eller gjeve opp å finna fellesskap med ein partnar. Ønsket om å bli mor har vorte realisert med hjelp av sæddonasjon ved ein donorklinikk i Danmark. Stadig fleire norske kvinner har gjort som Edith etter at Bioteknologilova i 2020 vart endra, og single kvinner fekk rett til assistert befruktning. Omgrepet solomamma er opplagt meint positivt, eit ord som i kontrast til aleinemor tydeleg skal signalisera eit aktivt val.

gjort grundig research til filmen, kunne ved ein førpremiere denne veka gje innsyn i nye familiestrukturar, som var ukjende for meg. Solomødre har ikkje berre interesseorganisasjonar og private nettverk i sosiale media. Norske mødrer som har brukt same donor, søker også saman for at barna deira skal kunne veksa opp med eit søskenforhold. Ein slik sosialt interessant relasjon blir vi også presenterte for i «Solomamma». Diverre har kontakten mødrene imellom i første rekkje ein instrumentell funksjon i det litt rudimentære filmplottet. Det er via den andre mora Edith får greie på identiteten til donoren sin, ei avsløring som set i gang hennar grenseoverskridande handlingar i filmen.

 i ein fleirgenerasjonsheim med den gryande demente mora Dorte (Celine Engebrigtsen) og den fireårige sonen Sigurd, som dei (til no) har delt omsorgsansvaret for. Jobben blir først viktig når Edith kan bruka pressekortet som skalkeskjul til å oppsøka donoren Niels (Herbert Nordrum), som «tilfeldigvis» er nordmann og bur på Nesodden berre ei kort ferjereise unna Ediths arbeidsplass i Aftenposten.

introdusert som ei mildt aktivistisk solomamma, som vil normalisera familien ho har vald overfor omverda. Ho kjem støtt i debatt med venepar og kjøper inn pedagogiske bøker om donorbarn til Sigurds barnehage for at dei andre barna skal slutta å spørja om faren hans er død eller i fengsel.

Idylliske bildeskildringar av turar i naturen og leik i parkar, fortel at Edith og Sigurd har eit fint liv saman. Sigurd ser i alle fall ikkje ut til å sakna noko. Om den uutgrundelege Edith er tilfreds med sine val, er meir uklart. Kanskje er ho ikkje så sikker sjølv når det kjem til stykket? I alle fall er det vanskeleg å ha tillit til svara ho gjev på direkte spørsmål om kva ho tenkjer og vil, for mimikken og handlingane hennar seier noko anna. Teikna på at Edith spelar eit rollespel overfor omverda, gjer henne til ein smått urovekkjande karakter, men ein får ikkje inntrykk av at filmskapar Askevold, som står last og brast ved hovudrolla, har tenkt på henne som ein figur med ulmande destruktive drifter. I ettertid kjennest det som ein bortkasta sjanse – først og fremst filmatisk.

«Solomamma» nemleg under at manusforfattarane ikkje ser ut til å ha tatt utgangspunkt i eit menneskeleg drama, men i staden har freista å dramatisera eit samfunnsfenomen. Kanskje ville premissen ha fungert betre om Edith fullt ut var blitt gjort til ei psykologisk forstyrra og moralsk tvitydig Hitchcock-kvinne? Kimen til ein patologisk karakter er på plass.

Når Edith er åleine, er ho monomant opptatt av donoren. Ho ser på barnefoto av han, og gong på gong høyrer ho på lydopptaket av ein samtale donorklinikken har gjort med han (dette er visstnok tilgjengeleg informasjon om anonyme donorar ved nokre klinikkar). Ediths google-diagnostisering av alle Sigurds personlegdomsdrag (arveleg ADHD? arveleg OCD?), glir også over frå attkjenneleg foreldreuro til rein angst for kva ho kan ha fått inn i heimen via gena til donoren.

Når ho oppsøker Niels på falske premiss, blir Edith litt fanga av dynamikken i situasjonen, men hennar forfølging av og vedvarande falskspel overfor Niels er ein typisk besett kvinneleg thrillerskurk verdig. Hennar handlingar er også eit overgrep, som for Niels absolutt framstår som eit mareritt. Herbert Nordrum er god til å gje utfyllande nyansar til rolla, som vi berre blir kjent med gjennom Edith. «Solomamma» får sagt meir om dei tvitydige motiva for Niels’ «sjenerøse» donasjon enn Ediths val.

At konflikten mellom dei blir løyst minneleg, er vel noko av årsaka til at «Solomamma» fekk den økumeniske prisen ved filmfestivalen i Locarno i fjor. Fleire festivaljuryar har tolka filmen heilt annleis enn det denne meldinga gjer.

Donorangst

Det er tøffe tider også retorisk. Det er vanskeleg å skilja rett frå vrangt, det meiningsfulle frå det innhaldslause, det autentiske frå det KI-genererte. Det er talande for 

 at årets første, store ordskifte, «Toje-debatten», har handla like mykje om språkbruksanalyse som politikk.

det som kommer?» spurte Asle Toje alarmistisk i Aftenposten. Han måla han opp eit bilde av verdshistoria som ei forteljing om undergangen til store rike før han byrja å mulla om «USA» har rett i sin «advarsel om Europas forestående ‘sivilisasjonskollaps’». At innlegget har vorte møtt med ein mistankens hermeneutikk, må forfattarar sjølv ta noko av skulda for. Ordskiftet om Tojes tekst hans har gått parallelt med at vi har vore vitne til eit faktisk sivilisasjonssamanbrot i hjarta av det store riket USA.

 faktisk er, men ytre trugsmål er heller ikkje hans ærend. Han er opptatt av kvifor den norske nasjonen er «dårlig rustet til å møte motgangen som er i anmarsj». Statsvitaren peikar på ei indre oppløysing av historiske band definerte som sams kultur, språk, verdiar: «Enhetskulturen har snart gått tapt.»

ut i ein harang. Minoritetar – som Toje 

 meiner bør assimilerast – sett til sides: Kva for ein historisk kulturell einskap er det tale om i eit land der majoritetsbefolkninga har to offisielle målformer, som legg til grunn heilt ulike syn på nasjonalspråk? Norske dialektar og kunnskapen dei held om norske levemåtar og mentalitetar, fortel om eit mangfald Toje verkar blind for.

Vel, kjensla av ikkje å kjenna att sitt folk og sitt land er delt av mange nok til at Kultur-Noreg ser dei som ein marknad. Den siste veka har mange gått på kino for å sjå arkivdokumentaren «Havfolket». Filmen skildrar norsk kystkultur frå den tidlegmoderne tida vi har filmopptak frå. Bilda vil vekkja nostalgi i dei som har vakse opp i restane av det gamle primærnæringssamfunnet.

Det viktige i denne samanhengen er at filmen tydeleggjer korleis kultur ikkje spring ut av ånd, men har sin basis i tilgjengelege naturressursar (framfor alt fisk) og andre materielle levevilkår, ikkje minst vêr og klima.

seg inn i mytologiserande skildringar av sjøfarande nordmenn som «et gjennombarket folkeferd», skjer det ikkje utan komiske karikaturar og sjølvironi. «Nasjoner dør ikke av hat, men av glemsel», skriv Toje, men for å unngå sjåvinisme og hat er det også viktig ikkje å hugsa historia med snevert, sjølvhøgtidleg alvor. Tvisyn og humor er også ein del av norsk folkeleg nasjonalisme.

samfunnet har nordmenn av alle slag og samfunnslag samla seg om idrettsprestasjonar. Under OL i Cortina i 1956 vann Hallgeir Brenden frå Trysil (skogsarbeidar) og Sverre Stenersen frå Målselv (anleggsarbeidar) dei to norske gullmedaljane. Slike sigrar var prov på at vanlege nordmenns liv kvalifiserte til noko meir edelt enn kvardagsstrev. Brenden fekk jamvel Sophia Loren på fanget.

Den norske troppen til OL i Cortina i år har nok med sjølv å vera stjerner – sponsorfinansierte yrkesidrettsfolk som dei er. Når norsk idrettspatriotisme blir forsøkt vidareført kring privilegerte businesskarrierar, kan ein herma Tojes ord og snakka om ein arv som er broten. Om nokon har berga vinteridretten for det moderne Noreg, er det Jonas Gahr Støres landsfars-innspel i «plogedebatten». Det er meiningsfull vidareføring av norsk kultur!

Kulturell beredskap

#000

I dag er det akkurat to år sidan Hind Rajab vart drepen. Den palestinske seksåringen er berre eitt av over 20.000 barn som har mista livet på Gaza sidan starten på det israelske hemnåtaket etter 7. oktober-terroren 2023. Dødstalet tilsvarar meir enn 35 norske grunnskoleklassar i månaden.

døydd av svolt, andre har frose i hel eller vorte brende levande etter rakettnedslag i teltleirar. Mange har vorte sprengde i filler eller knuste under bomba hus og heimar. Hind døydde i maskingeværeld frå israelske tanks medan familien hennar følgde ein evakueringsordre frå den same hæren, som kontrollerer krigsmaskinane. Då bilen med kroppane til Hind, hennar fire søskenbarn, tante og onkel vart funnen tolv dagar seinare, var restane av køyretøyet gjennomhola av 355 kuler.

Årsaka til at vi veit ein god del om hendingsforløpet, er at familien i bilen greidde å få kontakt med naudhjelpssentralen i Ramallah på Vestbreidda, og at opptak og utskrifter av samtalane vart publiserte i internasjonale media. I tre timar var Hind, som den siste overlevande i bilvraket, på telefon med personell frå Raude Halvmåne medan dei prøvde å koordinera ein bergingsaksjon inne på det avstengde Gaza. Det palestinske ambulansemannskapet som til slutt fekk «grønt lys» frå IDF til å henta ut jenta, fekk også dela hennar lagnad.

tilfeldige krigsoffer i denne krigen, like lite som hjelpemannskap. Dei er mål. Barna har ikkje døydd under «tragiske omstende», men som følgje av krigsbrotsverk. Det vart svært tydeleg i dokumentasjonen av Hind Rajabs historie og medverka til at akkurat hennar død vart ei forteljing om alle Gazas barn.

I sitt kinoaktuelle drama om forsøket på å berga Hinds liv lét Kaouther Ben Hania den enkle og plottorienterte handlinga ta vare på denne større historia om politisk kynisme og militær brutalitet. Filmskaparen namngjev ikkje ein einaste politisk eller militant aktør, og ho unngår adjektiv og slagord, som ville ha blokkert filmens sjansar til å nå det publikummet som har 

for å sjå han. Valet er ikkje berre politisk, men også kunstnarisk klokt. «Hind Rajab – Stemmen fra Gaza» har vorte ein anstendig og no Oscar-nominert film, som finn vegar rundt mange av dei etiske og estetiske hindera i forteljinga.

er at Kaouther Ben Hania har brukt dei autentiske lydopptaka av Hind Rajab og bygd opp heile filmhandlinga rundt det som skjer inne på naudsentralen i Ramallah medan dei held kontakten med småjenta. Skodespelarar gestaltar telefonvakta Omar (Motaz Malhees) og hans overordna Rana (Saja Kilani), som «kommuniserer» med opptaka av den verkelege Hind fram til dødsaugneblinken så og seia.

Den politiske og moralske krafta ligg i det autentiske materialet, men å bruka eit (døyande) barns desperate trygling om hjelp i ein kommersielt distribuert fiksjonsfilm er på ingen måte uproblematisk – uavhengig av både familiens godkjenning og føremålet med produksjonen. Ei utfordring viser seg i filmens dramaturgi, som ligg svært nær ein kjend, klaustrofobisk thrillersjanger der publikum må konstruera eit spaningsforløp ut frå telefonsamtalar med mangelfull informasjon. Vi blir pressa til å identifisera oss med den parten vi ser, som gjennom samtalen prøver å styra handlinga ute i verda frå eit kontrollsenter eller andre isolerte rom. Gustav Möllers «Den skyldige» (2018) og Kathryn Bigelows «A House of Dynamite» (2025) er døme på reint spekulativ og politisk relevant bruk av forteljargrepet.

, er det blant anna fordi Kaouther Ben Hania ganske tydeleg skil det autentiske materialet frå dei manusbaserte scenene. Blant dei friviljuge i Raude Halvmåne kjem det til ein heit konflikt mellom Omar, som vil handla raskt for å berga Hind, og kollegaen Mahdi (Amer Hlehel), som er pålagt å koordinera ambulansetenesta på Gaza med den israelske hæren via ei rad mellominstansar. Den tidvis fysiske krangelen er ein realistisk stressreaksjon, men alle rollene her kjenner vilkåra dei arbeider under. Samanstøyten mellom dei to mennene, scenene som ligg nærast sjangerklisjeane, er i første rekkje regissørens måte å informera publikum om korleis alle palestinske institusjonar er prisgjevne israelsk makt og maktdemonstrasjon.

Filmatisk er det viktigare og meir interessant at Ben Hania ved hjelp av innovative, hybride teknikkar, markerer telefonsamtalane med Hind som direkte rekonstruksjonar. I ein scene nyttar ho autentiske mobilvideoopptak for å stadfesta handlinga. Ein smarttelefonskjerm, halden opp mellom kamera og skodespelarane, viser dei verkelege hjelpearbeidarane gjennomføra samtalar vi ser rekonstruerte av skodespelarane i bakgrunnen.

Drapet på eit folk fanga i ei barnerøyst

Den georgiske filmskaparen Alexandre Koberidze dyrkar det som på engelsk blir kalla 

. Omgrepet er deskriptivt, men blant filmkritikarar kan ein òg kan spora ei litt negativ halding bak ordvalet. Det er ikkje snakk om sakte film som i 

, jamvel om Koberidzes formeksperimenterande filmar også kan innehalda slike verkemiddel, men om saktegåande handlingar gjerne over lang speletid. Den drygt tre timar lange «Dry Leaf» innfrir til fulle karakteristikken.

og forsvinningsmysterium. Ein middelaldrande far, Irakli (spela av regissøren eigen far David Koberidze), køyrer rundt i Georgia på leiting etter den vaksne dottera si, Lisa. Ho er fotograf knytt til eit sportsmagasin i Tbilisi, men har ikkje levert ein utlova reportasje om fotballbanar i landets mange små landsbyar. I eit brev til foreldra skriv Lisa at ho kjem til å bli borte lenge, og at dei ikkje skal uroa seg – noko som sjølvsagt får eksakt motsett effekt. Faren veit ikkje anna råd enn å leita etter spor langs Lisas sist kjende reise. Med seg som guide har han dotteras journalistkollega Levan, som «når han set seg i bilen, innser at han ikkje hugsar så mykje som han trudde frå researschturen med Lisa». Levan er dessutan usynleg «slik mange menneske i denne filmen er», som ei allvitande forteljarrøyst informerer oss om. Det er eit tidleg varsel til publikum om at det finst meir her enn det vi ser i bilda.

sak for seg. Koberidze har tatt opp heile filmen – inkludert nattopptak – på sin gamle mobiltelefon, ein Sony Ericsson W595, med eit kamera som har svært låg digital bildeoppløysing (144p). Nokre vil finna det krevjande – og ikkje minst uvand – å sjå desse bilda blåste opp på kinolerret, men dei har også ein fascinerande «målarisk» kvalitet. Fargar og former flyt ut og minner om akvarellar ikkje minst i dei dominerande naturbilda. Og når vi til dømes ser ein bilvask innanfrå kupeen, skapar vatn og såpe abstrakte former på frontruta. Andre rørsler som dei til løpande barn og hestar, blir stakkato og gjev assosiasjonar til eksperiment med levande bilde frå filmens pionertid. Også musikken til (regissørens bror) Giorgi Koberidze liknar akkompagnement til stumfilm.

– gjennom ei lang, statisk kamerainnstilling – kva den lyse flekken i graset er heilt til «flekken» vender seg mot oss og avslører hovudet på ein Golden Retriver. Komikken til Koberidze er like tørr som filmtittelen. Hans kjærleik for alt levande er like frodig som fargane i naturen. Og jo meir vi ser, jo meir samansett blir filmen. Det er karakteristisk at (blant anna) dei naive observasjonane av dyr også inneheld visuelle referansar til slike verk som Michelangleo Antonionis «Blow Up» (1966). Også Koberidze stiller spørsmål ved truverda til mediet og menneskeleg konstruksjon av meining. Slik sett kunne filmen ha heitt det same som regissørens førre film: «Kva er det vis ser når vi ser på himmelen?».

Lydsporet, som til liks med musikken er laga av Giorgi, har også ein ganske suspekt «reallyd». Her gel gauken, og lamma brekar på hausten. Tid og medvitsplan (Irakli søv og drøymer ein del i bilen) glir over i kvarandre, som sanselege minne av landskap, kultur, folk og tradisjon. Det er dette Irakli oppdagar etter kvart som reisa skjer meir og meir på måfå. Han møter stadig, og bruker mykje tid saman med, nye menneske som er «veldig interessante, på ingen måte til hjelp for å finna Lisa». Iraklis strev er likevel ikkje forgjeves. Kanskje er det nok at han saknar og leitar etter den georgiske ungdommen, som i hopevis har forlate landet under eit aukande autokratisk styre.

absurd spøk at gjengrodde fotballbanar (meir løkker) er Iraklis orienteringspostar rundt om i fjellandet. Desse er restar av ein nasjonalt samanbindande, kulturell infrastruktur. Georgiarane er, som så mange andre, fotballgalne. Fotball er også eit tilbakevendande motiv i filmane til Koberidze. Irakli (sjølv lærar på idrettshøgskulen) startar si reise ved bronsestatuen av fotball-legenda Boris Paichadze framfor Dinamo Arena i Tbilisi. På gata ser vi eit tørt lønneblad, men det er som så mykje anna i denne filmen ein bildekode med tilhøyrande fleirtydig metaforikk. Tittelen «Dry Leaf» refererer også til den brasilianske dødball-termen 

, eit spark som elegant kan narra ein kvar keeper.

Fotballmetaforar

Tom Henning Bratlie

Virkelighetslitteraturen griper inn i ml-bevegelsens historie i romanen «Jeg lengter etter skipskatastrofer og plutselig død». Boka følger jeg-forteller og forfatter Hilde Charlotte Blomberg gjennom ett år etter at mora Wenche Blomberg tar sitt eget liv høsten 2023.

For dattera blir dødsfallet en sped start på en tilfriskningsprosess fra en oppvekst som har gitt henne posttraumatisk stresslidelse og gjort henne ufør.

– Nå tenker jeg mindre og mindre på mamma, for nå kan det ikke komme mer fra den kanten, sier Hilde Charlotte Blomberg da Klassekampen møter henne hjemme i Ørje.

De som har lest Klassekampen lenge, vil kjenne Wenche Blomberg fra spaltene som institusjonskritisk psykiatrihistoriker og aktivist for barnevernsbarn og skogfinner, som prisvinnende barnebokforfatter og forskningsformidler, som språkpetimeter og mye mer.

Hun ble også tidlig aktiv i AKP (m-l), og flere vil ha erfaring med henne som en formidabel politisk motstander og utholdende pådriver i saker som engasjerte henne.

– Jeg anerkjenner at mamma har gjort mye bra, sier Hilde Charlotte Blomberg.

– Jeg er også takknemlig for at hun ga meg lysten til å lære, til å lese bøker og til å skrive. Det sa jeg også til henne. I gode stunder leika vi mye med ord og vendinger, det var en felles interesse og noe av det morsomste med mamma.

Bare om jeg gjorde meg liten og lei meg, kunne hun romme mine følelser.

Traumebåndet

No er det klart at «Affeksjonsverdi» seglar opp som ein av årets aller største Oscar-favorittar. Då nominasjonane til årets kommersielt største og viktigaste filmpris vart annonserte i Los Angeles i går, rulla den eine nominasjonen etter den andre inn til den norske filmen.

Til slutt stod «Affeksjonsverdi» med ni nominasjonar – inkludert i den aller gjeveste kategorien årets beste film. Det er ikkje mindre enn ein sensasjon.

Det synest også den norske kulturministeren, som akkurat klarte å kommentera prisnominasjonane før Klassekampen gjekk i trykken i går.

«Dette er helt enormt! Gratulerer så mye til alle som står bak ‘Affeksjonsverdi’ og ‘Den stygge stesøsteren’! For en enestående anerkjennelse – og for en fantastisk reise disse filmene har vært på. Nå ser hele verden hvilket nivå norsk film holder, og hvilket potensial som finnes. Dette må vi bygge videre på for å sikre et fortsatt sterkt norsk filmmiljø», uttalte Lubna Jaffery via Norsk filminstitutt (NFI).

At filmskapar Joachim Trier og medmanusforfattar Eskil Vogt greidde å repetera bedrifta frå 2022, då dei vart nominerte for beste originalmanus for «Verdens verste menneske» i tillegg til at filmen vart nominert til beste internasjonale film, var ikkje heilt uventa. At Trier denne gongen også vart nominert som beste regissør, var vel det ein kunne drøyma om, men at «Affeksjonsverdi» også skulle bli nominert for beste klipp, var overraskande.

Til liks med under Golden Globe vart alle dei sentrale skodespelarane i filmen nominerte i sine kategoriar. Det er også svært spesielt for ein film i Oscar-samanheng – og særleg for ein film som ikkje hovudsakleg er engelskspråkleg. Renate Reinsve vart nominert til beste kvinnelege hovudrolle, Stellan Skarsgård til beste mannlege birolle og Inga Ibsdatter Lilleås og Elle Fanning konkurrerer igjen mot kvarandre, og er to av fem som kan vinna pris i kategorien beste kvinnelege birolle. Det gjev filmen gode odds.

«Affeksjonsverdi» er regissert av Joachim Trier og skrive av Eskil Vogt og Joachim Trier. Filmen er produsert av Maria Ekerhovd i Mer Film og Andrea Berentsen Ottmar i Eye Eye Pictures. Det er produsentane som er nominerte til kategorien «beste film».

Nå ser hele verden hvilket nivå norsk film holder.

«Affeksjonsverdi» kan få ni Oscar

Den taiwanske Oscarkandidaten «Left-Handed Girl» har alt sjarmert festivalpublikum på fleire kontinent. Filmen er eit stemningsfullt portrettet av storbyen Taipei, og inn i den moderne bildeveven har regissør Shih-Ching Tsou fletta både eit truskuldig barndomseventyr og eit kvardagsnært familiedrama. Shih-Chings barneperspektiv og konfronterande feminisme gjev nye element til taiwansk film. Diverre samlast trådane i eit melodrama, som både er mindre originalt og mindre djupsindig enn premissane ber bod om.

«Left-Handed Girl» har òg ein snev at turistreklame, initiert av USA-baserte kunstnarar.

Shu-Fen (Janel Tsai) flyttar tilbake til Taipei med to døtrer etter fleire år på landet. Den nær vaksne og bitre I-Ann (Shih-Yuan Ma) kjenner byen frå deira tidlegare og sosialt meir respektable liv. Shu-Fen har – uforskyldt – påført heile familien ei skam vi gradvis får kjennskap til. Trass i at aleinemora har ressurssterke foreldre og søsken i byen, må ho klara omsorga for barna utan hjelp. Ho godtek dårlege arbeids- og leigevilkår for å sikra seg eit nudelgatekjøken på ein travel kveldsmarknad. Medan Shu-Fen er bunden til grytene, prøver I-Ann å gjera karriere som 

. Lettkledde kvinner kan tena godt som ekspeditørar i kioskar som sel dei populære nøttene, som gjev ein lett rus.

Taiwan eit samfunn der menn eig og arvar medan kvinner tener og ber gjeldsbyrdene deira. At kvinnene også gjer sitt til å halda oppe kjønshierarkiet, blir overtydeleg når vi blir kjende med Shu-Fens mor. Kvinnerollene, som dekker fleire generasjonar, er representantar for ei sakte frigjering frå undertrykkande tradisjonar. Vona ligg i den minste og mest livskraftige karakteren, Shu-Fens femårige yngstedotter I-Jing (barnestjerna Nina Ye). For henne er Taipei berre eit eventyr å utforska. Først når morfaren skremmer den venstrehendte småjenta med overtru om «djevelens hand», blir eventyret kopla til den sosiale realiteten på originale vis.

 er Shih-Ching Tsous første film frå Taiwan, men ho har ein 20-årig filmkarriere i USA gjennom sitt samarbeid med Sean Baker (fjorårets Oscar-vinnar med «Anora»), som òg har bidrege på denne filmen. Kollegaene deler interessa for subjektive skildringar av sosiale utanforskap og har saman utvikla filmspråket som er knytt til Bakers namn. At Baker er kjent for estetikken Shih-Ching Tsou har vore med å skapa, er ein underliggande ironi i «Left-Handed Girl».

Taipei for turistar

Heilt frå den originale og stilsterke debuten «Vinterbrødre» (2017) har Hlynur Pálmason vore blant dei mest særmerkte filmskaparane i Norden. Med sine sjølvskrivne manus er den islandske filmskaparen ein av få som tar mål av seg til å samtala med eit allment kinopublikum om så vel sosiale forhold som våre sams livs- og dødsdrifter 

som han talar til oss utan å nytta klisjeane i kommersiell filmforteljing.

Den medvitne utforskinga av eit mediespesifikt formspråk har opna opp for å utvida drøftinga av kjende og forterpa tema. Og i sitt nye familiedrama «The Love that Remains» (eller «Kjærleiken som er att», som filmen godt kunne heitt på norsk kino) set Pálmasons estetikk ein ny og empatisk standard for skildring av samlivsbrot. Det er òg ein film som oppsummerer regissørens kunstnariske utvikling så langt.

«Vanskapte Land» (2022) var ein uvanleg beisk studie av den danske utbyttinga av Island, men filmskaparen tematiserte det politiske gjennom ei ekspressiv, hovudsakleg visuell skildring av eitt individ. Det historiske dramaet om ein ung, dansk prest som går til grunne i ein natur han ikkje meistrar, blant eit folk han ikkje forstår, kan nesten berre jamførast med Werner Herzogs «Aguirre – Guds vrede» (1972) i si febrile skildring av kolonialisme, galskap og giftig maskulinitet.

Både «Vinterbrødre» og «Vanskapte land» viser tydeleg at Pálmason opphavleg er utdanna bildekunstnar, og at han har lukkast i å bruka forteljande film som ei utviding av bildekunsten. Han slår seg ikkje til tols med å laga «illustrerte lydbøker», slik mange filmskoleutdanna regissørar gjer, men utforskar stadig meiningspotensialet i bildekomposisjon, musikk og i fråvær av lyd. Det galdt jamvel i den mest ordinære filmen Pálmason har laga til no, thrilleren «En hvit, hvit dag» (2019), der sjalusi får ein politimann til å setja både eit lovstyrt samfunn og familiens eksistens på spel.

ser i «The Love that Remains», er den stille innsida av eit falleferdig hus der taket brått blir løfta av. Ein attkjenneleg kystnatur skimtast gjennom glaslause vindauge og lèt scenen introdusera både det universelle temaet og den spesifikke staden som formar dramaet: det handlar om ein heim som går i oppløysing på Island. Opningsscenen er symptomatisk for filmens konkrete og lettfattelege metaforar, som likevel er opne(!) for ulike tolkingar.

Utan nærare presentasjon av rollene observerer Pálmason kvardagane til eit separert par gjennom eitt år. Familieritual – middagar, fjellturar, sopp- og bærsanking – blir framleis haldne i hevd medan foreldra uunngåeleg glir lengre frå kvarandre. Pálmason unngår på eksemplarisk vis å repetera i dialogen det han alt har openberra for oss i bilda – eller lyden. Den oftast ordlause kommunikasjonen mellom Anna (Saga Garðarsdóttir) og Magnús (Sverrir Gudnason) fangar likevel ein fullt ut attkjenneleg pardynamikk, medan dei overhøyrde samtalane mellom deira tre barn (likeframt spela av regissørens eigne barn) tilfører både underfundige perspektiv på begge foreldra og barnas funderingar over eigne, framtidig kjærleiksliv.

ytre, dramatiske konfrontasjonar. Filmen er også så godt som berre tatt opp på godversdagar i nostalgisk, varmt sollys, som speglar meiningsinnhaldet i tittelen. Likevel kjennest forteljinga ikkje klamt sentimental. Til det er Pálmason alt for merksam på tragikomikken i livet. Han får maksimalt ut av parallellane mellom samlivsproblema og familiens hønsehus med ein aggressiv hane.

Familiefortelinga som heilskap blir ein organisk del av dei naturlege årstidssyklusane, noko som også høver godt til Pálmasons gransking av maskulinitet og femininitet utanfor hønsegarden.

interessant friksjon mellom dei er tradisjonelle yrkesrollene og identiteten til kunstnaren Anna og fiskaren Magnús. Mannskulturen på fisketrålaren blir ikkje særleg positivt skildra, medan Annas kunst blir dokumentert med interesse både som prosess og verk. Det er då også genuint interessante bildearbeide, og at dei bokstavleg tala er avtrykk av naturen, gjer dei til ein ikkje uvesentleg del av filmforteljinga.

Familiefortelinga følgjer årstids­syklusane

Nydeleg om samlivsbrot

Den siste veka har Jafar Panahi tala i klårspråk om massakrane på sivile demonstrantar i Iran. «Dette er ikkje ei isolert krise, ingenting er nytt. Dette har skjedd i årevis. Eit system bygd på vald og undertrykking, kan ikkje bli reformert gjennom forhandlingar. Å stå saman med det iranske folket inneber å nekta å sjå ein annan veg», skreiv han på Instagram.

Ordlyden er eit brot med den tonen filmskaparen har halde under sin nær åtte månadar lange internasjonale lanseringsturné med Gullpalme-vinnaren og Oscar-kandidaten «Bare et uhell».

Panahi vil heim og laga film i Teheran igjen, og då må han velja sine ord med omhug, men i desember vart returplanane utsette på ubestemt tid då han vart informert om at det som venta han i Iran, var ein ny dom på eitt års fengsel for «propaganda mot Den islamske republikken». Saman med andre iranske opposisjonelle som tidlegare fredsprisvinnar Shirin Ebadi leiar Panahi no an i appellane om handling overfor regimet i Teheran. Han er likevel klår på at han ikkje er nokon representant med eit politisk mandat frå folket. Det var han tydeleg på då Klassekampen i november møtte Jafar Panahi i Oslo, der han gjesta Film fra Sør.

Det første Jafar Panahi vil fortelja deg, er at han 

 lagar politisk film – trass i at nær alle dei internasjonalt prisa arbeida hans er forbodne i Iran.

Berre debutfilmen «Den hvite ballongen» (1995), som fortel si historie gjennom barneaugo, er vist på kino i heimlandet.

– Som eg har sagt mange gongar, er eg ikkje ein politisk filmskapar, men ein observatør av sosiale forhold. Eg fortel om samfunnet eg ser rundt meg.

Ein kan nesten førestilla seg at det er slik Panahi svarar styresmaktene også, kvar gong han blir tiltala for å driva propaganda mot Den islamske republikken Iran.

Panahis kunstnariske forsvar mot skuldingane er både logisk haldbart – og politisk prinsipielt. Når han ser rundt seg med kamera på gatene i Iran, ser han eit samfunn gjennomsyra av systemisk sosial kontroll og korrupsjon. Han ser eit land med øydelagt økonomi og sterke materielle og kulturelle skilje mellom by og bygd, mellom den religiøse eliten og minoritetar, og han ser ekstrem undertrykking av kvinner. Handlinga i filmane krinsar kring konfliktane alle desse menneskeskapte problema fører til, men her er også absurd komiske situasjonar som oppstår på grunn av vanstyret.

Eg er ikkje ein politisk filmskapar, men ein observatør av sosiale forhold.

Oppgjeret etterpå

Det er laga mange filmar om dei verdspolitiske krisene under den kalde krigen, om mistru mellom blokkene, om svik og spionasje, om kultur som propaganda, om proxykrigar og atomtrugsmål. Tilsvarande få filmar er laga om nedrustingsdialogen, som kverna i kulissane av den verdspolitiske scenen, jamvel om diplomatiet resulterte i konkrete avtalar utover 1970-talet.

 har all vellukka avspenningshistorie verdi, men vi forstår òg alle kvifor temaet ikkje har resultert i tallause, andelause spaningsdrama. Politisk tautrekking mellom taletrengde delegatar i langdryge forhandlingar er så 

i sanntid at dokumentaristen Arthur Franck set ned hastigheita på forteljarrøysta for å illustrera utfordringa for ein filmskapar. Nettopp slike harselerande formgrep har vorte Francks metode for å riva jernteppet mellom «det viktige» og «det interessante» i filmproduksjon.

Med «Helsinkieffekten» har den finske regissøren laga ei inderleg personleg, eksemplarisk forenklande og fengjande komisk forteljing om kongressmastodonten framfor alle: Helsinkikonferansen i 1975. Etter tre års forhandlingar var statsleiarane frå USA og Sovjetunionen, Vest-Tyskland og Aust-Tyskland og 31 andre land, samla i det hardt pressa grenselandet Finland for å signera Helsinkierklæringa. Eit uforpliktande politisk dokument mange tvilte på ville få ein reell effekt, men som spora til ei rad dissidentrørsler i austblokka og peika fram mot rivinga av Berlinmuren i 1989.

å intervjua ekspertar og tidsvitne (som filmatisk er like trått som opptak frå talarstolen), gjer filmskaparen Henry Kissinger og Leonid Bresjnev til hovudpersonar gjennom narrativt redigerte arkivklipp. Franck levandegjer både dei døde mennene og dialogen mellom dei gjennom sitat frå deklassifiserte dokument og lekka referat frå telefonsamtalar og møte. Skrivne sitat som filmskaparen tillèt seg å KI-generera med utgangspunkt i røystene til dei geopolitiske tungvektarane. Det kan Franck gjera fordi han gjennomgåande kommenterer og forklarer sine eigne manipuleringar. Det fungerer godt, men tidvis blir fortida vel mykje av ein leikekasse for Franck. Badebuksefotoet av Bresjnev på filmplakaten er illustrerande.

Samstundes er «Helsinkieffekten» realpolitisk aktuell når han gjev glimt av ein open debatt om fredsbevarande strategiar, som er tabu i dag: debatten om balansegangen mellom små statars sjølvstyre og stormakters interesser.

ei lettbeint mediehistorie frå stordomstida til analoge tv-nyhende då fjernskrivar og fasttelefon var høgteknologiske journalistiske og politiske verktøy, og då NRKs Jahn Otto Johansen var ei legende utanfor landegrensene.

Gjer diplomati stort igjen!

Anten ein liker eller misliker Alex Garlands arbeide, må ein tilkjenna han ein interessant originalitet som manusforfattar jamvel når han – som her – uttrykker seg i tydelege sitat og gjenbrukte sjangerformular.

Originaliteten har opphav i nokre grunnleggjande idear, som særmerker Garlands kunstnarskap på tvers av hans eigne mangfaldige prosjekt og ulike samarbeid med andre. Framfor alt handlar det om eit vedvarande interesse for menneskenaturen og særleg av destruktive instinkt, som Garland oftast tyr til (motiv frå) skrekksjangeren for å skildra.

Garlands idear og manus likevel kan få i hendene på ulike regissørar, ser ein i Danny Boyles «28 Years Later» (2025) og Nia DaCostas oppfølgjar «28 Years Later: The Bone Temple». Handlinga i sistnemnde er eit direkte framhald av den første, men filmane har vorte svært ulike.

zombieapokalypsehistorier vil vita, er det nye «20 Years Later»-universet ei gjenoppliving (!) av Garlands og Boyles uhøgtidlege lågbudsjett-suksess «28 dager senere» (2002). Sidan då har zombiar erobra stadig større delar av populærkulturen, som tjenelege metaforar for alt frå virustrugsmål og framandfrykt til konsekvensar av vår pågåande økologiske sjølvutsletting.

Ja, og som «legitime» offer for kommersielt spekulativ lemlesting og drap, sjølvsagt.

I løpet av desse 20 åra har også dei ironisk leikande 90-talistane Garland og Boyle vorte eldre og deira allegoriske ambisjonar alvorsame på grensa til platte. «20 Years Later» var ei nedtyngd post-brexit, post-covid, isolasjonistisk, nasjonalistisk horrorhistorie frå ein klaustrofobisk 

-enklave, styrt av giftig maskulinitet (puh!). Ikkje rart øya til dei uinfiserte var i ferd med å søkke under vekta av metaforisk meining.

som bryt ut for å finna sin egen veg og bli vaksen i den farlege verda utanfor øya, er 12-åringen Spike (Alfie Williams). Innan «20 Years Later» slutta med ein 

, såg vi han bli kjend med den virusforskande vitskapsmannen, rennesansemennesket og minnepark-arkitekten Dr Kelson (Ralph Fiennes) før guten støytte på den uhyggelege Sir Lord Jimmy Crystal (Jack O’Connell) med opp ned-kross rundt halsen. Jimmy og hans satanistiske hooligans – eller «jimmies» (inspirert av serieovergriparen Jimmy Savile) ikledd blonde parykkar, treningsdressar og masker av fotballsko – er eit større trugsmål enn zombiane i «28 Years Later: The Bone Temple». Uhygga er problematisk fetisjert på fleire vis enn den som skapar ein tilsikta moralsk dissonans.

Filmen og Spikes historie stagnerer i nærstudiet av den sadistiske kulten, sett saman av det som kan minna vagt om traumatiserte barnesoldatar eller avstumpa IS-krigarar. Skrekkskildringa har likevel mindre til sams med framstillinga av dystopiske, sosiale fenomen i «The Walking Dead» og «The Last of Us» enn med Alex og hans 

 i Stanley Kubricks «A Clockwork Orange» (1971). Den visuelt dyktige skrekkfilmspesialisten Nia DaCosta hamnar også i noko av det same moralske uføret som Kubrick med å la ein nifst overtydande Jack O’Connell gjera Jimmy Crystal til ein karismatisk narsissist, forma av barndommens tv-kultur. Plottmessig er jimmiekulten anekdotisk i den historia om Spike, og på eit tidspunkt glir skildringa av grenseoverskridande flokkmentalitet og kultdyrking over i rein forråande vald. Skrekksjangeren på sitt verste.

filmen har ein heilt annan – jamvel direkte komisk – tone, som ikkje gjer filmen som heilskap mindre etisk vanskeleg sidan sjangerblandinga nivilerer valden til avstumpande underhalding.

Kan slasher bli satire?

ikkje at korkje NRK, BBC eller CNN vil senda si siste nyhendesending i 2026. Faste nyhende vil framleis stå på programmet i privat og offentleg finansiert tv, men strukturendringar i medieøkonomien gjer sendingane til mindre viktige informasjonskanalar for stadig fleire borgarar. Erfaringar frå 2025 tyder dessutan på at «dagsrevyformatet» kan bli mindre journalistisk relevant og påliteleg som formidlar av fakta og som vaktbikkje for styresmakter og næringsinteresser. Det handlar ikkje berre om at redaksjonar prioriterer 

 og eigenreklame for å konkurrera i merksemdsøkonomien, men om politisk undergraving av redaktørinstituttet og pressefridomen.

Det er ei dramatisk endring i vestlege land der tv-nyhende har vore ein del av demokratisk infrastruktur sidan 1950-talet. Igjen er det sjølvtekta til den hårsåre mafiabossen i Det kvite hus som får ringverknader utover landegrensene gjennom milliardsøksmål og reguleringssanksjonar. Donald Trump vil som kjent møta BBC i rettssalen i år for å utfordra den britiske allmennkringkastaren si dekking av kongresstorminga i USA for fem år sidan. Det skjer etter at Trump har fått fjerna all offentleg støtte til BBCs amerikanske «motstykke» PBS (tv).

 (CPB) valde å oppløysa seg sjølv framfor å stilla seg lagleg til for nye åtak frå Trump-administrasjonen. Det uavhengige organet vart oppretta og finansiert av Kongressen for å støtta ikkje-kommersielt lokalfjernsyn og produksjon av barneprogram som PBS’ «Sesame Street». Men i tråd med Donald Trumps ønske vedtok den republikanskstyrte Kongressen i fjor å kutta støtta. Det trugar no 58-års gratis formidling av «pålitelege nyhende, undervisingsprogram og lokal historieforteljing» til amerikanarar «uavhengig av geografisk bustad og inntekt».

det ved inngangen til 2026 eit tynt skilje mellom sjølvforsvar, sjølvsensur og sjølvdestruksjon i alle institusjonar som held oppe journalistikken. Presset frå presidenten og hans Maga-tilhengjarar styrkar og gjev retning til skifta i den digitaliserte medieøkonomien, som no omsider også råkar amerikansk tv for fullt.

Mest sårbare er selskap som har vorte truga med politisk regulering (som Disneys ABC etter Jimmy Kimmel-affæren) eller gjeve etter for private søksmål frå presidenten (som Paramounts CBS etter 60 Minutes’ Kamala Harris-intervju). Fleire av desse er i tillegg under oppkjøpspress frå Trump-allierte teknologioligarkar, ikkje minst Ellison-familien, som eig Paramount. Under David Ellison vil ikkje selskapet nøya seg med CBS, men kjempar (enno) om å kjøpa Warner Bros Discovery framfor nasen på Netflix. Om Paramount skulle få tilslaget (med eit bod mogleggjort av saudiarabiske pengar), vil dei òg få CNN i porteføljen. Ifølgje Alan Rushbridgers Prospect Magazine har berre 

for eigarskifte alt svekt utanriksjournalistikken til CNN, som var leiande på midtaustendekking i USA.

av CBS Evening News illustrerer kva redaktørar fryktar. Nyhendeprogrammet var ein gong leia av heile nasjonens tv-anker Walter Cronkite. No blir sendinga styrt av Ellisons handplukka «anti-woke»-redaktør Bari Weiss. Konsekvensane for journalistikken gjev Variety ein illevarslande rapport om i si melding av debutsendinga til Weiss’ Evening News 4. januar, dagen for «arrestasjonen» av Nicolás Maduro. Hendinga vart dekt av eit ukritisk intervju med Pete Hegseth, og ankermannen hevda for eiga rekning at militæraksjonen ville hindra «russisk-kinesisk-iransk påverknad i Venezuela».

Då CPB la oppløyste seg sjølv, tilfeldigvis dagen etter dette dramaet, skreiv dei at dei frykta å bli «sårbare for framtidig politisk manipulasjon». Trugsmålet gjeld all journalistikk på tvers av eigarskap og må møtast med anna enn sjølvutsletting.

Blir 2026 slutten på tv-nyhenda?

Alpha (Mélissa Boros) er ein pubertets-sensitiv trettenåring i trassig opprør mot ei overbeskyttande aleinemor (Golshifteh Farahani). Mora blir – til liks med alt i det ekspressivt skildra universet – sett gjennom tittelpersonens blikk. Men vi forstår at forelderen har grunn til å agera alarmistisk når dottera kjem frå fest med ei betent amatør-tatovering på armen. Mora er nemleg lege og har i tillegg til mykje, krevjande omsorgsansvar yrkeshendene fulle med ein dødeleg epidemi, som smittar via kroppsvæsker. Sjukdommen fører – bokstavleg tala – til ei smertefull forsteining, som dei infiserte ikkje kan skjula for hatefulle friske. Til moras sorg og fortviling er hennar narkomane bror Amin (Tahar Rahim) blant offera.

den første bokstaven i det greske alfabetet og ein mangetydig tittel på Julia Ducournaus nye, subjektive fusjon av skrekk og melodrama, elementa ho miksa på nyskapande og provokativt vis i «Titane» (2021).

«A» er blant anna den første bokstaven i Aids – 1980-talsepidemien, som her gjennomgår ein spektakulær metamorfose i 

-regissørens fortolking. «A» er også motivet tatovert på den unge hovudrolla. Tatoveringa er eit blødande stigma, som på same tid illustrerer Alphas utanforskap på skolen og familietrauma (skapt av onkelens misbruk og sjukdom) som har sett seg i kroppen på jenta. Dei to samanfiltra røynslene har forma Alphas identitet og gjort henne til ei av få som kjenner empati heller enn frykt for dei som er råka av epidemien. Ho (og regissøren) ser enno det vakre i dei pinte menneskekroppane forvandla til marmorstatuar.

patologiske assosiasjonar ein kan knyta til omgrepet – får stadig nye uttrykk og ny meining i Ducournaus filmar. Hennar framstilling av abnorme kroppar og lyster har vist seg eigna til å konfrontera tabu frå eteforstyrring til incest. Men det ekstreme uttrykksregisteret greier berre å skrapa støyande på overflata av ei forteljing som ligg mykje nærare allment kjente familiehistorier. Forteljinga er i tillegg overambisiøst framstilt som Alphas ukronologiske medvitsstraum av minne, angst og draumar. Det hjelper ikkje at dei estetiske ideane dels er spanande og spesialeffektane flotte når 

, inkludert eit stillas utanfor jenteromsvindauga, får ei pompøs, metaforisk tyding. Då skapar verkemidla hinder heller enn opningar for publikums innleving.

Ingen av Ducournaus kvinnelege hovudroller er feminint føyelege eller lette å identifisera seg med, men i både «Raw» og «Titane» hadde dei ein trollbindande, brutal energi. Alpha er eit skadd barn, ein observatør meir enn ein handlande karakter. Rolla kjenner seg som ein inntrengjar i det nære forholdet mellom mora og onkelen, men debutanten Mélissa Boros kjem òg til kort mot samspelet mellom Tahar Rahim og Golshifteh Farahani.

Vrengde sjeler

I løpet av sin 65-årige karriere vart Sverre Anker Ousdal ein av Noregs mest kjende, folkeleg omtykte og fagleg prisa skodespelarar. Med sin naturlege røystebruk og endeframme spelestil kunne han som få andre i sin generasjon lett veksla mellom roller på scene, skjerm og lerret.

Mange både eldre og yngre i dagens foreldregenerasjon har hatt eit forhold til Ousdal frå barnsbein av. Nokre vil hugse han som musikalsk og oppfinnsam landstrykar saman med Øivind Blunck i Bjørn Rønningens klassiske 70-tals-barne-tv-serie «Klabb og Babb» på NRK. Og for eit norsk publikum vil den britiske animasjonsfiguren Postman Pat for alltid vera knytt til Ousdals milde røyst.

Sørlandsdialekta frå fødebyen Flekkefjord fekk han brukt berre sjeldan, som i den parodiske rolla «Kveleren fra Lyngdal» i NRKs komiserie «Fleksnes», der Ousdal dukka opp som den brysame fetteren til Rolv Wesenlunds Marve Fleksnes.

 og spelte også ei rad komedieroller ved Nationaltheatret, som var hans hovudarbeidsplass heilt frå 1970 til han gjekk av med pensjon i årsskiftet 2013–2014. Men han spela òg dei klassiske dramarollene i både tradisjonelle og nyskapande oppsettingar.

I si avskilsrolle på Nationaltheatret i 2013 gestalta han tittelrolla i Shakespeares «Kong Lear» instruert av Stein Winge. Winge hadde også regien i 1997 då Ousdal spela kapteinen i ei kritikarrost oppsetting av Strindbergs «Dødsdansen». Her spelte Ousdal mot mangeårig sambuar og kollega Kjersti Holmen. Same år vart han Riddar av første klasse av St. Olavs orden for sin innsats for norsk scenekunst, film og kultur.

Trass i at han fekk stadig større problem med synet, heldt Ousdal fram med teater til det siste. Under «Peer Gynt på Gålå» i 2024 og 2025 spela han (som røysteskodespelar) tittelpersonen saman med sonen Mads Ousdal og barnebarnet Abel Ousdal-Ellingsen i Erik Ulfsbys regi. 

tok imot fleire Amanda-prisar – inkludert juryens ærespris – for filmroller i heilt andre sjangrar enn dei han utmerka seg i på scenen. I tillegg til å medverka i ulike internasjonale kvalitetsproduksjonar hadde han viktige roller i to banebrytande norske thrillerar: Han spela Lars, ein av dei småkriminelle eventyrarane om bord på skuta Sandy Hook i «Orions belte», Ola Solums 1985-filmatisering av Jon Michelets evigaktuelle Svalbard-roman. Og han spela den sympatiske politietterforskaren Erik – som blir fanga i krysselden mellom ein moralsk tvilsam kollega spela av Stellan Skarsgård og den kyniske mordaren spela av Bjørn Floberg – i Erik Skjoldbjærgs stilsikre 

minneverdige scenetolkingar av kjende filmroller. I 2023 var han tilbake på Nationaltheatrets hovudscene som Isak Borg, den mimrande hovudrolla i Ingmar Bergmans «Jordbærstedet». Johannes Holmen Dahl hadde regien på scenedramatiseringa, som var med å sikra Ousdal den høgthengande Anders Jahres kulturpris det året.

Sverre Anker Ousdal døydde i Oslo 3. januar, 81 år gammal. 

Ousdal meistra den humoren engelskmennene kallar deadpan

Spelte på alle strengar

Kjærastane Ailo (Per John P. Eira) og Inga (Sárá Gáren Ánne Nilut) ønskjer å gifta seg, og det kunne sikkert gått greitt om ikkje dei to rivaliserande mødrene deira fekk nyss i «barna» sine planar om ein enkel og rimeleg gjennomført allianse på tinghuset. Dei to unge er Kautokeinos Romeo og Juliet. Ingas mor Berit (Anni-Kristiina Juuso) er frå ei av bygdas rikaste og mest velsedde reindriftsfamiliar. Slekta til Ailos mor Garen (Sara Margrethe Oskal) er nærast for paria å rekna. No ser dei to kvinnene sjansen til å dupera kvarandre ein gong for alle med å arrangera tidenes samiske tradisjonsbryllaup på rekordtid. Ein fest som vanlegvis tar eit år å planlegga for to samarbeidande familiar, skal gjennomførast i løpet av ein månad og det berre av den viljesterke Garen og hennar tre motviljuge og skakkøyrde søsken.

Den halsbrekkande komprimerte prosessen som skildrast i «Heajastallan – Bryllupsfesten», blir også spegla i seriedramaturgien – og ikkje berre på ein god måte. Serieskapar Åse Kathrin Vuolab har late seg freista til å klemma inn så mange sosiale og psykologiske konfliktar som råd i dei halvtimeskorte episodane at det går på karakterteikninga laus. Det tar tid å få sympati for nokon av rollene når alvor og satire, ekte kjensler og sarkasmar lenge må konkurrera mot kvarandre heller enn å bli pusla saman til ein heilskap, som særmerkte bitar i ein mangfaldig mosaikk.

 eit godt og velkjent utgangspunkt. Bryllaup har til alle tider og i alle kulturar tent som ramme for drama/komedie. I bryllaupet eksisterer livslukka og -draumane alltid nær ei potensielt katastrofal og nedverdigande røynd. Tradisjon blir konfrontert av modernitet, familie med individ, foreldre med sine barn og deira ofte normbrytande kjærleik slik som i Ang Lees «Bryllupsnatten» (1993). Lees film går også inn i ein serie bryllaupsdrama som har fungert som populærkulturell introduksjon av ymse verdskulturar til eit angloamerikansk underhaldningsfilmpublikum. Mira Nairs «Monsoon Wedding» (2001) er eit godt døme. Joel Zwicks og Nia Vardalos’ «Mitt store fete greske bryllup» (2002) er parodien. Åse Kathrin Vuolabs «Heajastallan – Bryllupsfesten» har noko av den same funksjonen som dei nemnde filmane – både i og utanfor Noreg.

 serieskaparen gå glipp av sjansen til å konfrontera det samiske miljøet ho skildrar med ukultur som vondsinna sladder, sosial kontroll og forkrøplande skam … for ikkje å nemna rasisme, homofobi, kvinneforrakt og blind fyll. Den første alkoholdryppande delen av serien er ein nedgåande spiral av overskridande sexkultur, vald og overgrep. Alle problem som NRKs Emmy-nominerte, samiske ungdomsserie «Oro Jaska – Hold kjeft» (2024) nyleg har tatt opp med meir konsentrert fokus.

Det er mogleg å føra saman vilt ulike sjangerelement og mange handlingstrådar, men «Heajastallan – Bryllupsfesten» greier berre glimtvis å kombinera buskiskomedie og satire. Den sosiale kritikken fell på steingrunn når han blir presentert som stive replikkar lagt i munnen på roller vi alt for seint blir kjende med. Eit døme er når Garens søster Belle seier til broren Henry «så du trur ikkje at eg som minoritetskvinne i eit patriarkat forstår korleis det er å vera undertrykt homofil?» Musikken som Joachim Holbek har levert, og som dominerer lydbildet, hjelper ikkje. «Skranglebandmusikken» kunne fungert til mange av regissør Pål Jackmans produksjonar, men er her eit framandgjerande element, som skrik at dette er komedie også når det ikkje er morosamt eller blodig alvor.

Buskisbryllaup

I romjula døydde Brigitte Bardot, 91 år gammal. «Ei legende» var det verdinøytrale ordet president Emmanuel Macron varsamt valde då han kommenterte bortgangen. Mange nemningar har vorte festa til Bardot sidan den eldre elskaren og regissøren Roger Vadim gjorde henne til ei av filmhistorias største sexsymbol med «Og … Gud skapte kvinnen» (1956), og tenåringsmodellen vart omskapt til det blonde kulturikonet BB. Mindre erotiske, men like fetisjerande omgrep vil nok bli brukte under gravferda i Saint Tropez komande onsdag dit Marine Le Pen har meldt at ho vil koma, og truleg vil snakka. Den private seremonien er ei perfekt plattform for den bedrageridømde politikaren, som meiner seg utsett for heksejakt.

Brigitte Bardot støtta presidentkandidaturet til Marine Le Pen – «ei moderne Jeanne d’Arc», som ho kalla politikaren – både i 2012 og 2017. Politisk plasserte 

Bardot seg endå nærare Marines far, Jean-Marie Le Pen og hans Nasjonal front. Brigitte Bardot er ikkje berre den einaste franske kulturkjendisen som ope har støtta ytre høgre, heile fem gongar vart ho dømd til dels store bøter for hatefulle ytringar mot blant andre muslimar og frå å ha oppmoda til rasistisk vald.

denne utviklinga Simone de Beauvoir ønska seg av Brigitte Bardot då den drygt 25 år eldre feministen i 1959 skreiv om den amoralske vampen BB at «eg vonar ho vil mogna, men ikkje endra seg». I teksten «Brigitte Bardot and the Lolita Syndrome» – først publisert i USA der Bardot vart stjerne medan ho enno var ringeakta for sin «vulgaritet» i heimlandet – dissekerte Beauvoir 1950-talet si nye erotisering av «barnekvinna». Samstundes såg feministen eit mogleg radikalt ikon i BB.

«Den vaksne kvinna bur no i same verd som mannen (der ho «køyrer bil og spelar på børsen»), men barnekvinna rører seg i eit univers han ikkje kan trø inn i. Aldersskilnaden gjenopprettar distansen, som synast avgjerande for begjæret. … Med sitt behov for «ein rettleiar og verje, smigrar [BB] maskulin forfengelegheit og tryggjar vaksne kvinner», skriv Beauvoir, men det som hevar filmane over rein trivialitet, er ifølgje filosofen at publikum ikkje trur at «den vesle rakkaren» nokon gong kan bli ei idealkone og -mor. Det sosialt undergravande potensialet ligg i at BB er også «farleg oppriktig. Ho er ikkje opprørsk eller umoralsk, men fullstendig likeglad om debatten mellom godt og vondt, difor har ikkje moralisering ein sjanse mot henne».

 kan vel seia at Brigitte Bardot innfridde frigjeringsvona med å velja sitt eige liv på tvers av kva andre måtte investera i hennar offentlege persona, og same kor kontroversiell ho var(t) privat. Ho gjekk i alle fall ikkje ut på dato. Med sine jeans og ugreidde hår, sine popduettar med Serge Gainsbourg, sin medverknad i Jean-Luc Godards nybølgefilmar og sin dyrevernaktivisme – vart Bardot meir av ein overgangsfigur enn jamgamle filmikon som Sophia Loren. Der den italienske stjerna (og mange andre i same generasjon) høyrer til i for lengst tilbakelagd glamorøs og glansa fortid, er Bardot framleis aktuell både som evigungt stilikon og som både amoralsk sexsymbol og politisk provokatør a la vår tids påverkarar i sosiale media.

Bardot innfridde fri­gjeringsvona med å velja sitt eige liv

Adieu, BB

Den 11. november melde Nemo, vinnaren av Eurovision i 2024, at han leverte tilbake prisen i protest mot at Israel vil få delta i songkonkurransen også i 2026. Nemo meinte det var ein «klar konflikt» mellom Eurovisions ideal om samhald, inkludering og verdigheit og avgjerda om å la Israel få delta trass i krigen i Gaza. Mange delar den vurderinga, men ikkje Den europeiske kringkastingsunionen (EBU).

Det nær to år lange Eurovision-dramaet munna i november ut i eit føreseieleg antiklimaks. Generalforsamlinga i EBU valde å svara på ein stadig veksande kritikk frå artistar, publikum og EU-statar med beint fram å 

den lenge varsla røystinga om israelsk utestenging frå Eurovision.

stenga ute Israel frå Eurovision vart reist alt vinteren 2024. Israels uinnskrenka åtak på sivile palestinarar gjorde at mange meinte den israelske kringkastaren KAN måtte handsamast på line med dei russiske tv-selskapa, som vart suspenderte frå det europeiske kringkastingssamarbeidet straks etter Russlands fullskalainvasjon av Ukraina i 2022. Men Israel fekk konkurrera både i 2024 og 2025. Og i staden for å risikera å vega Israels krigsbrotsverk opp mot Russlands samla EBU seg i november om nokre nye reglar for Eurovision. Reglane skal verna konkurransen mot politiske bidrag og røystemanipulasjon av det slaget Israel vart skulda for å driva med i år.

Avgjerda fekk full støtte frå NRK, som har møtt all nasjonal kritikk mot Eurovision med å visa til sin upartiske, redaksjonelle fridom og behovet for å føra debatten internt i eit samla EBU. Kringkastingssjef Vibeke Fürst Haugen, som var med på EBUs generalforsamling i Genève, kunne meddela sine eigne journalistar at «tiltakene», altså dei nye reglane, «er nødvendige for å beskytte konkurransens nøytralitet og omdømme». Ei utsegn som illustrerer poenget med munnhellet for lite for seint.

 3. november var likevel ikkje uventa for dei som hadde sett korleis EBU skauv avgjerda framfor seg frå månad til månad og krise til krise heilt til Donald Trump i siste liten kom dei europeiske kringkastingssjefane til unnsetning med å pressa gjennom ei «våpenkvile» i Gaza i oktober. Då hasta det kanskje å få gjort vedtaket om ikkje å gjera noko vedtak medan det enno var ei teoretisk von om fred og humanitær innsats?

Alt som kan seiast om Eurovision-striden, er sagt mange gongar av Nemo og mange andre. Men sett i tilbakeblikk ved utgangen av 2025 er både EBUs og NRKs handtering av konflikten symptomatisk for den større, europeiske identitetskrisa som har hengt tungt over dei store, politiske debattane på kontinentet i år. Spørsmålet om kva som sameiner Europa, heng også saman med kva og kven Eurovision er til for. EBU har hatt grunn til å frykta splitting i organisasjonen om Israel vart utestengt frå Eurovision, men no stemnar dei vidare med ein økonomisk ressurskrevjande og stygt omdømmeskadd konkurranse, utan Island, Irland, Slovenia, Nederland og Spania. Desse landa har alt meldt at dei vil boikotta 2026.

det nye kravet frå Eurovision-kritikarane også i Noreg. Ei meiningsmåling som Fagforbundet gjennomførte før jul, viste at nordmenn flest (52 prosent av dei spurte) meinte Noreg ikkje burde delta om Israel blir med. Tidleg i desember hadde Kringkastingsrådet fått inn 2490 klagar på Israels deltaking i musikkonkurransen, og samstundes kom endå eit kulturopprop mot norsk deltaking initiert av musikkprodusent Erik Hillestad, musikar Marthe Valle og skodespelar Janne Heltberg. «NRKs servile, defensive holdning til denne saken er en dypt politisk handling», sa musikar og underskrivar Torgny Amdam til Klassekampen. «Avlys hele dritten», var hans oppmoding, men ingenting tyder på at NRK-leiinga vil «lytta til folket» i denne saka.

NRK-leiinga vil ikkje ‘lytta til folket’

Falske tonar om europavisjonar

Brasiliansk film blomstrar. Kleber Mendonça Filho, Gabriel Mascaro og veteranen Walter Salles har i løpet av eit drygt år kome med kvar sin like særmerkte som gode film. Alle tre er manifestasjonar og feiringar av landets rike kultur. Det er eit kulturelt mangfald som har trassa og trumfa sosial og politisk undertrykking – i særleg grad under det lange militærdiktaturet mellom 1964 og 1985.

Kampen mellom kreativ, livsomfemnande fridom og einsrettande, livsfornektande diktatur er vove inn i sjølve filmstrukturen på Walter Salles’ 1970-talsminne «Fremdeles her» – årets beste julefilm på kino.

bygd på forfattar Marcelo Rubens Paivas sjølvbiografiske bestseljar «Ainda estou aqui» (2015) om oppveksten under diktaturet og den livsomveltande effekten av farens forsvinning. Den tidlegare folkevalde arbeidarpartipolitikaren Rubens Paiva (Selton Mello) vart like før jul i 1970 henta til avhøyr av væpna, sivilkledde militære for aldri å venda tilbake.

tru mot familiekrønika, men lausriv seg frå konvensjonane i biografisk film så som sterkt rettleiande dialog. Få ting kan undergrava realismen i framstillinga av verkegelege liv som at to familiemedlemmar fortel kvarandre kven dei er, kor dei kjem frå og kva dei driv med – berre for at filmskaparane skal få delt detaljinformasjonen med publikum. Salles har avstått frå slike forklarande scener og i staden brukt filmatiske verkemiddel som musikk, foto, lys og arkitektur for å la sjåaren 

 Paivafamiliens liv. Aller best fungerer dette i filmens første del.

Legendarisk, brasiliansk musikk frå epoken fyller lydsporet, og vi blir indirekte minte om at dei politiske tekstane til Caetano Veloso og Gilberto Gil dreiv begge komponistar i eksil under diktaturet. Salles har tatt opp filmen på 35mm for å gje forteljinga analog 70-talstekstur og i tillegg utstyrt skodespelarane med Super8-kamera. Desse opptaka tilfører filmen ei rad «heimevideo»-sekvensar og andre synsvinklar enn regissørens – noko som også på medrivande vis konkretiserer demokratimotiva i mediets eige språk. Ein liknande funksjon har huset, som er familiens inkluderande heim.

å la dei liberale Paivaene kroppsleggjera ein lukkeleg idealfamilie i opposisjon til diktaturets patriarkalske norm, er «Fremdeles her» eit ualminneleg sterkt, lågmælt kvinneportrett. Filmen opnar med Eunice (ei formidabel Fernanda Torres) Rubens ektefelle og intellektuelle partnar, mor til deira fem barn og familiens store organisator. Eunice styrer huset ved stranda i Rio de Janeiro der venene til både vaksne og barn spring inn og ut av opne dører. Vi ser henne ta sitt faste bad i Atlanterhavet.

Guri Kulås

Artikler

Om det som er avslørt, er «normal diplomatisk aktivitet», er det grunn til å frykta for langt verre politiske konsekvensar enn fallet til det norske monarkiet

Thorbjørn Jagland skreiv om sitt eige forhold til unge kvinner til den overgrepsdømde Jeffrey Epstein. Tidlegare Ap-rådgjevar Jonas Bals ber om ekskludering.

«Solomamma» er eigentleg ein uforløyst skrekkfilm.

Kulturell beredskap

Vil «Hind Rajab – stemmen fra Gaza» nå dei som treng å lytta?

Den eksperimentelle, visuelt meditative georgiske filmen «Dry Leaf» er tilslørande naiv.

Mora til Hilde Charlotte Blomberg viet livet til å kjempe for samfunnets små og utstøtte. Selv følte dattera at hun aldri fikk lov til å blomstre.

«Affeksjonsverdi» kan få ni Oscar

Ei fengjande skildring av kvinneliv i Taiwan munnar ut i melodrama.

Hlynur Pálmason set ein ny dramastandard med «The Love that Remains».

Kva gjer vi med overgriparane når regimet fell? Det brennbare spørsmålet ligg under Jafar Panahis thriller «Bare et uhell».

Gjer diplomati stort igjen!

Den politiske allegorien gjorde «28 Years Later» banal. I oppfølgjaren er valden til hinder for ideane.

Presset mot allmennkringkastarar og private tv-selskap skapar journalistisk søppel.

Julia Docurnaus kroppsskrekk blir heller ei blokkering enn ei dør til vonde kjensler i «Alpha».

Spelte på alle strengar

Dårleg forløyst komedie undergrev eit sårt familiedrama i «Heajastallan – Bryllupsfesten».

Brigitte Bardot var kontroversiell både som taus Lolita og som talefør politisk kvinne.

Eurovision-dramaet kulminerte med NRKs tilslutning til vidare israelsk deltaking.

Mors sorg og styrke

Imponerande og undermåls.

Romantiserande minne frå ei tid då regissørar fekk laga kunst.

Pirrande psykedelisk eventyr om barndomstraume og dødsromantikk.

Tango for tre med tørkestativ

Ruinlandskapet i László Krasznahorkais og Béla Tarrs «Satantango» får stadig ny aktualitet.

Aleine med eit sjukt barn og tårnande kvardagskriser rivnar røynda for psykologen Linda.

Militarisme styrer igjen alt frå kroppsideal til hegemoniske statar.

Om det som er avslørt, er «normal diplo­matisk aktivitet», er det grunn til å frykta for langt verre politiske konse­kvensar enn fallet til det norske monarkiet

Thorbjørn Jagland skreiv om sitt eige forhold til unge kvinner til den overg­reps­dømde Jeffrey Epstein. Tidlegare Ap-rådgjevar Jonas Bals ber om eksklu­de­ring.

«Solomam­ma» er eigentleg ein uforløyst skrekkfilm.

Kulturell beredskap

Vil «Hind Rajab – stemmen fra Gaza» nå dei som treng å lytta?

Den ekspe­ri­men­telle, visuelt meditative georgiske filmen «Dry Leaf» er tilslø­rande naiv.

Mora til Hilde Charlotte Blomberg viet livet til å kjempe for samfunnets små og utstøtte. Selv følte dattera at hun aldri fikk lov til å blomstre.

«Affek­sjons­verdi» kan få ni Oscar

Ei fengjande skildring av kvinneliv i Taiwan munnar ut i melodrama.

Hlynur Pálmason set ein ny drama­stan­dard med «The Love that Remains».

Kva gjer vi med overgri­pa­rane når regimet fell? Det brennbare spørsmålet ligg under Jafar Panahis thriller «Bare et uhell».

Gjer diplomati stort igjen!

Den politiske allegorien gjorde «28 Years Later» banal. I oppføl­gjaren er valden til hinder for ideane.

Presset mot allmenn­kring­kas­tarar og private tv-selskap skapar journa­listisk søppel.

Julia Docurnaus kropps­skrekk blir heller ei blokkering enn ei dør til vonde kjensler i «Alpha».

Spelte på alle strengar

Dårleg forløyst komedie undergrev eit sårt fami­lie­drama i «Heajas­tallan – Bryllups­fes­ten».

Brigitte Bardot var kontro­ver­siell både som taus Lolita og som talefør politisk kvinne.

Eurovision-dramaet kulminerte med NRKs til­slut­ning til vidare israelsk deltaking.

Mors sorg og styrke

Impo­ne­rande og undermåls.

Roman­ti­se­rande minne frå ei tid då regissørar fekk laga kunst.

Pirrande psyke­delisk eventyr om barndom­straume og dødsro­man­tikk.

Tango for tre med tørke­sta­tiv

Ruinland­skapet i László Kraszna­hor­kais og Béla Tarrs «Satan­tango» får stadig ny aktualitet.

Aleine med eit sjukt barn og tårnande kvardags­kriser rivnar røynda for psykologen Linda.

Mili­ta­risme styrer igjen alt frå kropps­ideal til hege­mo­niske statar.

Om det som er avslørt, er «normal diplomatisk aktivitet», er det grunn til å frykta for langt verre politiske konsekvensar enn fallet til det norske monarkiet

Thorbjørn Jagland skreiv om sitt eige forhold til unge kvinner til den overgrepsdømde Jeffrey Epstein. Tidlegare Ap-rådgjevar Jonas Bals ber om ekskludering.

«Solomamma» er eigentleg ein uforløyst skrekkfilm.

Den eksperimentelle, visuelt meditative georgiske filmen «Dry Leaf» er tilslørande naiv.

«Affeksjonsverdi» kan få ni Oscar

Hlynur Pálmason set ein ny dramastandard med «The Love that Remains».

Kva gjer vi med overgriparane når regimet fell? Det brennbare spørsmålet ligg under Jafar Panahis thriller «Bare et uhell».

Den politiske allegorien gjorde «28 Years Later» banal. I oppfølgjaren er valden til hinder for ideane.

Presset mot allmennkringkastarar og private tv-selskap skapar journalistisk søppel.

Julia Docurnaus kroppsskrekk blir heller ei blokkering enn ei dør til vonde kjensler i «Alpha».

Dårleg forløyst komedie undergrev eit sårt familiedrama i «Heajastallan – Bryllupsfesten».

Brigitte Bardot var kontroversiell både som taus Lolita og som talefør politisk kvinne.

Eurovision-dramaet kulminerte med NRKs tilslutning til vidare israelsk deltaking.

Imponerande og undermåls.

Romantiserande minne frå ei tid då regissørar fekk laga kunst.

Pirrande psykedelisk eventyr om barndomstraume og dødsromantikk.

Tango for tre med tørkestativ

Ruinlandskapet i László Krasznahorkais og Béla Tarrs «Satantango» får stadig ny aktualitet.

Aleine med eit sjukt barn og tårnande kvardagskriser rivnar røynda for psykologen Linda.

Militarisme styrer igjen alt frå kroppsideal til hegemoniske statar.